Na Samitu EU-Zapadni Balkan u Tivtu predstavljen je ekskluzivni francusko-njemački dokument koji zagovara potpuno novi pristup politici proširenja. 

U dokumentu pod nazivom „Novi zamah za doprinos proširenju uoči predstojećeg samita EU-Zapadni Balkan i samita EU-Moldavija“ navodi se da je Evropska komisija pozvana da olakša postepenu integraciju zemalja kandidata. 

Ključna novost je uvođenje „privilegovanog pristupa“ unutrašnjem tržištu EU na osnovu stvarnog napretka u pregovorima, kao i čvršće povezivanje zemalja regiona sa evropskim institucijama kroz svakodnevni proces donošenja odluka.

Ukidanje previše formalnih prepreka

U tekstu dokumenta, u koji je uvid imala Nova.rs, Pariz i Berlin naglašavaju da proširenje ostaje jedan od najatraktivnijih i najuticajnijih političkih instrumenata Unije, ali da mu je hitno potreban novi zamah. 

Politici proširenja je neophodna nova dinamika, a predstojeći samiti predstavljaju priliku koja se ne smije propustiti kako bi se Unija upotpunila kao istinski Evropska unija.

Da bi se ova težnja pretvorila u stvarnost, u dokumentu se predlaže obezbjeđivanje dodatnih podsticaja kao dio procesa integracije zasnovanog na zaslugama. 

Cilj je novi, procesno orijentisan pristup koji smanjuje previše formalizovane prepreke za međukorake i pojednostavljuje trenutnu metodologiju spajanjem nekih proceduralnih koraka. 

Uz punu saglasnost država članica, predlaže se i otvaranje svih relevantnih pregovaračkih klastera tamo gdje to Komisija preporuči, čime bi se fokus rada zemalja kandidata, Komisije i Savjeta vratio na suštinu reformi umjesto na proceduralne korake.

Status posmatrača i postepena integracija

Nova strategija predviđa skup alata koji bi zemlje kandidate progresivno približavali Briselu kroz strukturirane faze, pružajući im opipljive podsticaje za reforme. Ovaj proces bi bio reverzibilan, što znači da bi se stečene privilegije ukidale ukoliko neka zemlja počne nazadovati u pogledu osnovnih vrijednosti i principa EU. 

Ipak, krajnji cilj ostaje punopravno članstvo, a namjera dokumenta nije stvaranje alternative članstvu niti produžavanje puta ka njemu, već ubrzanje tog progresa kroz jačanje EU u cjelini.

U dokumentu se EK poziva da zemljama kandidatima dodijeli status „progresivnog posmatrača“ na sastancima institucija EU, pod uslovima koji poštuju autonomiju donošenja odluka unutar same Unije.

Uslovi za učešće u evropskim programima i tržištu

Ovaj dokument precizira konkretne korake i nivoe integracije koji direktno zavise od ispunjavanja jasnih uslova. Prvi nivo odnosi se na zajedničke sastanke Evropske komisije i Evropskog parlamenta sa predstavnicima Zapadnog Balkana koji bi se održavali dva puta godišnje, a jedini uslov za to jeste podnesen zahtjev za članstvo. 

Ipak, krajnji cilj ostaje punopravno članstvo, a namjera dokumenta nije stvaranje alternative članstvu niti produžavanje puta ka njemu, već ubrzanje tog progresa kroz jačanje EU u cjelini.

U dokumentu se EK poziva da zemljama kandidatima dodijeli status „progresivnog posmatrača“ na sastancima institucija EU, pod uslovima koji poštuju autonomiju donošenja odluka unutar same Unije.

Uslovi za učešće u evropskim programima i tržištu

Ovaj dokument precizira konkretne korake i nivoe integracije koji direktno zavise od ispunjavanja jasnih uslova. Prvi nivo odnosi se na zajedničke sastanke Evropske komisije i Evropskog parlamenta sa predstavnicima Zapadnog Balkana koji bi se održavali dva puta godišnje, a jedini uslov za to jeste podnesen zahtjev za članstvo. 

Također, zemlje kandidati bi dobile pristup programima poput Kreativne Evrope, Digitalne Evrope, Erasmus+ i Horizont Evropa, uz mogućnost korišćenja instrumenata Twinning i TAIEX, pod uslovom da ispune odgovarajuće standarde.

(DEPO PORTAL/af)