Na nedjeljnom beogradskom derbiju između Crvene zvezde i Partizana navijači oba kluba minutom šutnje odali su počast Ratku Mladiću, bivšem komandantu Vojske Republike Srpske, koji je pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju pravosnažno osuđen na doživotni zatvor zbog genocida u Srebrenici, zločina protiv čovječnosti i drugih ratnih zločina počinjenih tokom rata u Bosni i Hercegovini, piše Oslobođenje.

Tokom utakmice navijači Crvene zvezde istakli su i veliki transparent s likom Mladića, uz poruku povezanu s događajima iz jula 1995. godine i padom Srebrenice.

Istog dana, 11. jula 1995. godine, prilikom ulaska u Srebrenicu, Mladić je naredio vojniku da ukloni tablu s nazivom „Ulica Reuf Selmanagić Crni“.

Jedan od najpoznatijih snimaka iz jula 1995. godine prikazuje Mladića kako ulazi u Srebrenicu i izdaje naređenje „pravac Potočari“.

Nekoliko trenutaka kasnije Mladić zastaje, pogledom prelazi preko ulice i naređuje jednom od vojnika da promijeni njen naziv.

Na snimku se čuje kako govori:

„Skini ovu tablu, ulica Selmanagić Reuf Crni. Skinite to, ajde. Penji se bre čoveče nemoj da ti govorim deset puta i ponesi to.“

Iza tog imena stajao je čovjek koji je tokom Drugog svjetskog rata bio dio antifašističkog pokreta i ilegalnog rada protiv okupacionih i ustaških vlasti.

Ko je bio Reuf Selmanagić Crni?

Reuf Selmanagić rođen je 1916. godine u Srebrenici. Poticao je iz ugledne srebreničke porodice Selmanagić, koja je ostavila značajan trag u historiji ovog grada.

Po zanimanju je bio tehničar, a prije Drugog svjetskog rata zaposlio se na aerodromu Rajlovac kod Sarajeva, koji je tada koristilo Jugoslovensko kraljevsko ratno vazduhoplovstvo.

Okupacija Jugoslavije u aprilu 1941. godine zatekla ga je upravo na aerodromu. Nakon okupacije, Rajlovac su koristile snage njemačkog Luftwaffea i Zrakoplovstva NDH.

Selmanagić je s neodobravanjem gledao na progon svojih kolega Srba koji su provodile ustaške vlasti. Posebno ga je pogodilo otpuštanje Srba iz službe, a kasnije je svjedočio odvođenju trojice svojih kolega, kao i progonu Jevreja u Sarajevu.

Ti događaji utjecali su na njegovo opredjeljenje i pretvorili ga u odlučnog protivnika okupacionog i ustaškog režima.

Ilegalni rad na aerodromu Rajlovac

Početkom septembra 1941. godine, nakon zločina nad civilima u okolini Rajlovca, grupa nezadovoljnih ljudi iz vazduhoplovne baze održala je sastanak u Selmanagićevom stanu.

Grupa se povezala s Narodnooslobodilačkim pokretom (NOP), nakon čega je počela prikupljati podatke o neprijateljskim snagama i dostavljati ih aktivistima pokreta otpora izvan aerodroma.

Krajem 1942. godine na aerodromu Rajlovac formirana je partijska ćelija Komunističke partije Jugoslavije (KPJ). Njeni članovi bili su Mustafa Saračević, sekretar ćelije, piloti Ibro Sijerčić i Enver Rezaković, radnik Adem Budimlić i Reuf Selmanagić.

Pored prikupljanja obavještajnih podataka, grupa je nabavljala oružje, municiju i drugu vojnu opremu, uključujući dvoglede, busole, kancelarijski i sanitetski materijal.

Selmanagić se posebno bavio nabavkom vojnih i oficirskih uniformi, ali i iznošenjem pušaka iz baze.

Bio je to izuzetno opasan posao. Svaki ulazak i izlazak iz vazduhoplovne baze bio je strogo kontroliran, dok je putovanje željeznicom, tada praktično jedinim prijevoznim sredstvom, bilo pod stalnim nadzorom Ustaške željezničke bojne.

Svaka nesmotrenost mogla je dovesti do pretresa i hapšenja.

Dolaskom jedinica Pete krajiške divizije na ovaj teren u ljeto 1943. godine, a posebno nakon formiranja Visočko-fojničkog partizanskog odreda u julu iste godine, uspostavljene su trajne veze između Narodnooslobodilačkog pokreta i organizacije na aerodromu Rajlovac.

Posebno je bila organizirana kurirska veza za prenos pošte, oružja i vojne opreme.

Nakon dolaska Vladimira Perića Valtera u Sarajevo u septembru 1943. godine, ovu kurirsku vezu preuzeo je Mjesni komitet KPJ za Sarajevo.

Partijska organizacija kojoj je pripadao Selmanagić radila je i na pridobijanju pripadnika Hrvatskog domobranstva za Narodnooslobodilački pokret i njihovom prebacivanju u partizanske jedinice.

U drugoj polovini augusta 1944. godine organizirano je prebacivanje određenog broja domobranskih vojnika i oficira u partizane.

Obavještajni centar Sarajevo 9. septembra 1944. godine organizirao je i prebacivanje većeg broja domobranskih avijatičara, oficira i podoficira iz Vazduhoplovne baze Rajlovac. Oni su, prema dogovoru, iz baze izašli s punom ratnom opremom i oružjem.

U toj akciji učestvovali su Mustafa Saračević i Reuf Selmanagić, koji su zajedno s domobranima upućeni u Štab Desete krajiške divizije i tamo stupili u partizane.

Kao iskusan ilegalac, koji je radio na obavještajnim zadacima i sarađivao s Vladimirom Perićem Valterom, Selmanagić je određen za obavještajnog oficira Visočko-fojničkog partizanskog odreda.

Selmanagić je bio uključen i u organizaciju prebacivanja ljudi iz okoline Sarajeva u partizanske jedinice.

Kroz sarajevski obavještajni centar, prema dostupnim historijskim podacima, prošlo je više od 2.000 ljudi.

Za prebacivanje novih boraca u jedinice Desete krajiške divizije bila su organizirana četiri kanala:

Sarajevo–Rajlovac–Reljevo–Jaruge–Dobroševići
Ilidža–Osijek–Bojnik–Dobroševići
Reljevo–Rječica–Dobroševići
Bučki most–Dvor–Bioča–Dobroševići

Na četvrtom kanalu bili su angažirani Osman Zerdo, njegov sin Osmo, Nail Zečević i Reuf Selmanagić.

U selu Dvoru kod Visokog nalazila se važna tačka – kuća Osmana Zerde. Kroz nju su, prema historijskim zapisima, prolazile grupe koje su preko pravca Sarajevo–Kiseljak–Kreševo–Visoko odlazile na oslobođenu teritoriju.

Reuf Selmanagić Crni poginuo je 10. aprila 1945. godine u okolini Visokog, svega nekoliko dana prije završetka Drugog svjetskog rata u Bosni i Hercegovini.

Njegovo ime, međutim, ostalo je posebno zabilježeno zbog događaja tri decenije kasnije.

Na snimku ulaska Ratka Mladića u Srebrenicu 11. jula 1995. godine vidi se trenutak u kojem Mladić naređuje vojniku da ukloni tablu s nazivom ulice koja je nosila Selmanagićevo ime.

To nije bilo tek uklanjanje jedne ulične table.

Ime Reufa Selmanagića bilo je povezano s antifašističkim naslijeđem Srebrenice i Bosne i Hercegovine, ali je tokom rata u BiH postalo dio šireg procesa promjene naziva ulica i uklanjanja simbola koji su podsjećali na prethodni period.

Ulica je nakon rata više puta mijenjala naziv, a pitanje njenog imenovanja postalo je dio šireg spora o preimenovanju ulica u Srebrenici.

Gotovo tri decenije nakon što je Mladić naredio uklanjanje table, ime Reufa Selmanagića Crnog ponovo se našlo u središtu pažnje zbog načina na koji se u javnosti tretira naslijeđe rata.

Dok su na beogradskom stadionu navijači odavali počast čovjeku koji je pred međunarodnim sudom pravosnažno osuđen za genocid i druge ratne zločine, priča o Selmanagiću podsjeća na potpuno drugačiju historijsku ulogu.

Bio je čovjek koji se tokom Drugog svjetskog rata suprotstavio okupaciji i ustaškom režimu, učestvovao u radu pokreta otpora, prikupljao obavještajne podatke i pomagao u prebacivanju ljudi, oružja i opreme partizanskim jedinicama.

Zato scena iz Srebrenice 11. jula 1995. godine ima i snažnu simboličku dimenziju.

Mladićevo naređenje da se ukloni tabla s imenom Reufa Selmanagića Crnog bilo je dio tadašnjeg odnosa prema simbolima i naslijeđu prethodnog sistema. Danas, međutim, taj isti snimak predstavlja historijski zapis o pokušaju brisanja jednog imena – i podsjetnik na čovjeka čiji je život bio obilježen borbom protiv fašizma.

(DEPO PORTAL/dg)