Estonska kompanija u vlasništvu nekoliko web stranica za kupovinu i prodaju kriptovaluta, a na koje su upozoravale finansijske agencije više država, otvorila je poslovnu jedinicu i u Bosni i Hercegovini, otkriva Detektor.

Stambeno-poslovna zgrada u sjevernom Tallinnu, u blizini popularne plaže Stroomi, dobila je nove komšije u novembru 2017. godine. Upravo je ta zgrada poslužila Rusu Juriju Bolšukinu kao adresa za osnivanje firme za kripto razmjenu pod imenom 1BIT. 

Samo nekoliko mjeseci ranije, estonske vlasti su iz zemlje protjerale dvojicu ruskih konzula i osudile jednog ruskog državljanina na pet godina zatvora zbog saradnje s ruskom službom. 

Međutim, to za Bolšukina, koji je već bio vlasnik više desetina firmi u Sankt Peterburgu, nije bila otežavajuća okolnost.

S diplomom sanktpeterburškog univerziteta, Bolšukin sebe opisuje kao iskusnog preduzetnika i lidera, koji je radio u državnim strukturama. 

Firma koju je osnovao u Tallinnu započela je svoj rad u privlačnom svijetu kriptovaluta.

Novi posao nije išao po planu i prvi problemi za Bolšukina nastaju već 2021. godine. 

Estonska Uprava za finansijski nadzor Finantsinspektsioon upozorila je tada da 1BIT učestvuje u prekograničnim finansijskim ulaganjima bez potrebne dozvole.

Iste godine, na firme povezane sa ovim Rusom upozorile su i vlasti u Kanadi i Velikoj Britaniji. 

Suočen sa zvaničnim kritikama, Bolšukin je postepeno prepustio da biznis u Estoniji zamre, a firma je zvanično ugašena u martu 2024. godine. Podaci pokazuju da, u periodu dok je bila aktivna, 1BIT nikada nije imala značajan profit. Tokom tri godine 1BIT je zvanično zaradila svega 101 euro, i to samo do decembra 2018. godine, pokazuju zvanični izvještaji iz estonskog poslovnog registra. Godinu dana kasnije, prihod, rashod i zarada bili su nula. 

Međutim, ovaj ruski biznismen u tom periodu razmišljao je o poslu u gradu udaljenom oko 2.000 kilometara od Tallinna. 

Istraživanje Detektora otkrilo je da je Bolšukin dvije godine nakon osnivanja firme za trgovanje kriptovalutama u prijestonici Estonije, registrovao ogranak te firme u Banjoj Luci u Republici Srpskoj, koji je još uvijek aktivan uprkos činjenici da je matična firma zatvorena. 

- Ova kompanija je kreirana da radi sa kriptovalutama, ali projekat nije uspio -  kazao je Bolšukin Detektoru u poruci na Telegramu. 

Nakon što ga je novinar pitao o još uvijek aktivnoj firmi u BiH, Balšukin se prestao javljati.

- Kriptoaktivnosti same po sebi nisu nezakonite, ali zbog njihove prekogranične prirode, nedostataka regulative na državnom nivou BiH, brzine transakcija i složenih vlasničkih struktura, predstavljaju sektor povećanog rizika -  mišljenja je Anesa Agović Đozo, analitičarka Globalne inicijative protiv organiziranog kriminala, navodeći rizik od pranja novca i finansiranja terorizma.

Upozorenja 

Estonska Uprava za finansijski nadzor u svom saopćenju 2021. godine upozorila je građane da 1BIT učestvuje u finansijskim ulaganjima bez potrebne dozvole. 

U pisanom objašnjenju te institucije za Detektor navodi se da je svrha upozorenja da pomognu u zaštiti potrošača i investitora skretanjem pažnje na one koji potencijalno pružaju finansijske usluge bez odobrenja ili na neke druge okolnosti koje mogu predstavljati rizik. 

“Upozorenje u vezi s 1BIT OÜ zasnovano je na informacijama dostupnim Finantsinspektsioonu u vrijeme objavljivanja. Upozorenja imaju za cilj informirati javnost i ne treba ih tumačiti kao utvrđivanje nepravilnosti ili sankciju”, objašnjava se u odgovoru. 

U njemu se dodaje i da ta institucija, kao opće pravilo, ne daje dodatne komentare o pozadini pojedinačnih slučajeva. 

Dodatni detalji, međutim, mogu se vidjeti u saopćenju Uprave iz 2021. godine. Pored informacija o firmi i Bolšukinovog imena, dokument sadrži i povezanu web adresu: SPXMarkets.com. 

Iza te adrese, kako je otkrio britanski regulator, stoji istoimena firma, čiji sajt više nije dostupan, ali se na arhiviranoj verziji iz 2021. godine vidi da se reklamirala kao “vodeća svjetska trgovačka mreža”, uz poziv klijentima da razmjenjuju i trguju “s povjerenjem”. 

Korisnici su mogli da biraju kakav će nalog otvoriti na toj platformi, a raspon njihovih cijena bio je od 1.000 do 25.000 eura. U cijenu je bio uračunat i menadžer za odnose, nedjeljni pregled tržišta, kao i bonusi. 

Na SPX Markets upozorili su britanski Financial Conduct Authority (FCA), odnosno glavno regulatorno tijelo za finansijske usluge i tržišta te zemlje, i kanadski regulator Ontario Securities Commission, koji je za Detektor naveo da je na istu firmu upozorilo i regulatorno tijelo nadležno za Britansku Kolumbiju. 

U tim upozorenjima navodi se da ta firma posluje bez neophodnih dozvola i da su na njih upozorili drugi investitori. 

Regulatori su upozoravali i na druge firme povezane s Bolšukinom, čiji sajtovi u trenutku objave ove priče više nisu aktivni. 

Tako je britanski regulator upozorio na firmu SMI Markets. Na dnu stranice te firme, koja je nudila trgovanje kriptovalutama, kako je Detektor vidio, kao sjedište bila je navedena estonska firma 1BIT Jurija Bolšukina.

Na stranici SPXMarkets.com kao povezana kompanija navodila se i firma – Secure Currency Limited sa sjedištima, kako se vidi, u Tallinnu, pacifičkoj otočnoj državi Vanuatu i Londonu. 

Secure Currency Limited se 2021. našla na spisku prevaranata regulacionog tijela Vanuatua, te se 2026. i dalje nalazi na spisku subjekata kojima je ukinuta dozvola, iako je tamo zatvorena 2016. godine. 

Agović Đozo iz Globalne inicijative ocijenila je da, ukoliko postoje javno dostupna regulatorna upozorenja iz više država, nadležne institucije trebale bi provesti pojačanu procjenu rizika i, gdje za to postoje zakonski uslovi, dodatne provjere.

- Legitimno je postaviti pitanje koji su poslovni, regulatorni ili drugi razlozi zbog kojih kompanija, čija je poslovna historija već privukla pažnju regulatora u više država, odlučuje registrovati poslovnicu upravo u Bosni i Hercegovini - tvrdi Agović Đozo.

1BIT u Bosni i Hercegovini i Rusiji

Iako je estonsko sjedište kompanije 1BIT ugašeno 2024. godine zbog propuštanja da preda godišnje finansijske izvještaje, bh. ispostava je u augustu 2026. i dalje bila aktivna.

Bolšukin je firmu u RS-u registrovao kao “agenciju za posrednike, informatičke i finansijske usluge”.  

Na adresi kompanije, u ulici Vase Pelagića broj 10 u Banjoj Luci, nalazi se poslovna i stambena zgrada te jedna privatna kuća. Novinarima Detektora, u razgovoru s predstavnicima desetak firmi na toj adresi, rečeno je da niko nikada nije čuo za 1BIT.

Novinari su posjetili i prethodnu adresu na kojoj je Bolšukinova firma bila sve do jula 2025. godine – u Dunavskoj bb, ali se ni tamo niko nije sjećao Rusa ili njegove kompanije.

Kako je Detektoru rečeno u Komisiji za hartije od vrijednosti Republike Srpske, 1BIT nije podnosila zahtjev za dozvolu obavljanja poslovanja kriptovalutama.

Za razliku od Federacije BiH, gdje poslovanje kriptovalutama nije dozvoljeno, u Republici Srpskoj je takav vid aktivnosti ozvaničen zakonski od jula 2022. godine. U tom entitetu Komisija za hartije od vrijednosti je uspostavila evidenciju pružalaca usluga s virtuelnim valutama.  

Kako se vidi u javnom registru kompanija Privrednog suda u Banjoj Luci, ovlaštena za zastupanje 1BIT-a u Republici Srpskoj je kompanija Rubber Zeppelin iz Tallinna. Iz Rubber Zeppelina je za Detektor potvrđeno da je uloga te firme trajala kratko.

- Pomogli smo pri osnivanju kompanije 1BIT OÜ krajem 2017. godine, a nakon toga smo joj, na godišnjoj osnovi sve do 2020. godine, pružali usluge osiguravanja adrese sjedišta i kontakt-osobe. Pružanje ovih usluga obustavljeno je 2020. godine. (...) Prema javno dostupnim podacima Estonskog registra privrednih subjekata, kompanija 1BIT OÜ nije pokazivala znakove aktivnog poslovanja od 2019. godine, a ugašena je početkom 2024. godine -  rečeno je iz Zeppelina.

Nastavak teksta na linku.

(DEPO PORTAL/af)